Zagnańsk: parowóz Las Ty 1131-55

Parowóz Ty 1131-55 wyprodukowano w 1955 roku w Fabryce Lokomotyw im. Feliksa Dzierżyńskiego w Chrzanowie. Parowóz przez wiele lat pracował na terenie Kolei Leśnej Pionki, został przewieziony w okolice Zagnańska w celu wykonania remontu. Nie powrócił już do Pionek, a pozostał w Zagnańsku. Był na stanie ZKL Zagnańsk (Zagnańskie Koleje Leśne) do 1978 roku, kiedy to zlikwidowano leśną kolej wąskotorową (np. w Suchedniowie elementy bocznicy zniknęły dopiero w latach 90-tych, podczas przebudowy ul. Żródłowej). Następnie do 2013 roku Ty 1131-55 ustawiony był przed Ośrodkiem Transportu Leśnego w Zagnańsku przy ulicy Kieleckiej 5.

Po 2013 roku parowóz został przekazany gminie przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe gminie Zagnańsk. Został wtedy wyremontowany. Obecnie parowóz ustawiony jest na terenie skate parku w Zagnańsku (od 2013 roku).

Kolej Leśna OTL Zagnańsk (OTL – Ośrodek Transportu Leśnego) to system kolei leśnych rozstawu 600mm z główną stacją węzłową w Zagnańsku, gdzie m.ni znajdowały się warsztaty produkujące tabor dla innych kolei leśnych. Składał się on dwóch głównych odcinków:

Zagnańsk – Hucisko k. Nowej Słupi z odgałęzieniem na Rudki
Zagnańsk – Suchedniów z odgałęzieniem na Świnią Górę

Początki kolei wąskotorowej w Zagnańsku związane są w wojskami austriackimi, które okupowały ziemię świętokrzyską w okresie I Wojny Światowej.

(za Wikipedią) W 1916 r. wybudowano pierwszy odcinek z Zagnańska do Borowej Góry. W latach 20. powstała główna część trasy wiodąca z Barczy, poprzez drogę Św. Katarzyna – Bodzentyn do Huciska i na Św. Krzyż. Podczas II wojny światowej dokonano ostatniej rozbudowy sieci w postaci przedłużenia odgałęzienia kolejki ze Św. Katarzyny do Kakonina. Kolejka posiadała dwa punkty styczne z siecią normalnotorową – w Suchedniowie oraz w Zagnańsku. Tam też przecinała nasyp linii kolejowej Radom – Kielce przechodząc pod jej torami.

W 1931 r. wyodrębniono z tartaku Państwowy Zarząd Kolejek Leśnych, obsługujący ruch na sieci. W 1947 r. zmieniono jego nazwę na Biuro Transportu Leśnego, zaś w 1955 r. na Przedsiębiorstwo Transportu Leśnego. Ostatnią nazwą, pod którą przedsiębiorstwo funkcjonowało, był Ośrodek Transportu Leśnego.

Przez cały okres swego istnienia kolejka wykorzystywana była do transportu drewna do zagnańskiego tartaku. Od 1930 roku dodatkowo przewoziła rudę wydobywaną w powstałej w 1928 kopalni pirytu „Staszic” w Rudkach. Urobek załadowywany był w Hucisku, a następnie transportowany do stacji przeładunkowej w Zagnańsku. W drogę powrotną kolejka zabierała piasek przeznaczony dla kopalni. Podczas II wojny światowej kolejka funkcjonowała pod zarządem niemieckim. 19 marca 1943 r. oddział partyzancki dowodzony przez ppor. Euzebiusza Domaradzkiego ps. „Grot” stoczył na szlaku zwycięską potyczkę z niemiecką strażą kolejową, zakończoną rozbiciem pociągu oraz zdobyciem broni i żywności.

W 1960 roku w związku z rozwojem komunikacji samochodowej i rozbudową kolejki kopalnianej zaprzestano przewozu surowca. Niemal zupełnie ustał też regularny ruch pasażerski. Podejmowane w latach 60. próby przystosowania głównej linii dla potrzeb turystyki zakończyły się niepowodzeniem.