W moich zbiorach mam kilka elementów zasobnika ratunkowego NAZ-7M zakupionego w Ukrainie. Jest to pokrowiec, metalowy zasobnik (umiejscowiony na dole po prawej) zawierający – w moim przypadku – zapałki, suche paliwo i lusterko, oraz puste małe metalowe pudełko z napisem „wkłady” (to tylko część elementów które powinny się znajdować w tej części zasobnika).
Oczywiście jak w przypadku wielu moich eksponatów, to początek długiej i żmudnej drogi do próby skompletowania zestawu, co pewnie w pełni się nie uda. Fajnie by było mieć np. okulary, maczetę czy narty…
Pod zdjęciami linki do opisu zasobnika NAZ-7 i NAZ-7M na stronie http://www.fotelkatapultowy.pl, oraz szersze opracowanie dotyczące różnych rosyjskich zasobników NAZ. Nie jestem autorem tego opracowania, przygotowałem tylko kompilację tekstów z rosyjskojęzycznych stron i for internetowych.
Zestaw ratowniczy-awaryjny NAZ-7 opisany został na stronie www.fotelkatapultowy.pl
Zestaw ratowniczy-awaryjny NAZ-7M, także opisany na stronie www.fotelkatapultowy.pl
Kilka słów o niektórych elementach zestawu:
„R-855” („Komar”) – radiostacja ratownicza, lotnicza, poszukiwawcza VHF z anteną – boją pneumatyczną. Stacja ta jest obowiązkowym elementem wyposażenia kamizelki ratunkowej pilota wojskowego. Znane są odmiany tej stacji: R-855U, R-855UM (całkowicie tranzystorowa), R-855-2M. Podstawowy element: R-855U – lampy elektronowe 1Zh29B; R-855UM – tranzystory. Taka stacja radiowa znajdowała się na pokładzie statku kosmicznego Wostok, którym podróżował pierwszy kosmonauta planety, Jurij Gagarin, gdy ten leciał w kosmos.
ZBIORNIK NA WODĘ (niestety nie posiadam takiego)
Zbiornik z zestawu lotniczego NAZ-7, NAZ-7M, NAZ-8 (Przenośna rezerwa awaryjna) Sił Powietrznych ZSRR, spawana z duraluminium, malowana z zewnątrz farbą „młotkową”, pokryta warstwą srebra od wewnątrz . Dzięki temu woda zebrana w zbiorniku zachowuje swój smak przez wiele lat (zgodnie z normą wodę wymienia się raz na pół roku), nieregulaminowo w przypadku alkoholi zachodzi zazwyczaj super – „jonizacja srebrem”;).
STANDARDOWY NÓŻ LOTNICZY PILOTA WOJSKOWEGO SIŁ POWIETRZNYCH ZSRR (niestety także nie posiadam takiego)
Nóż wszedł do użytku podczas wojny w Afganistanie. Nóż wydano personelowi lotniczemu. Niektórzy twierdzą, że był częścią zestawu NAZ, inni zaś, że wydawano go oddzielnie w magazynie odzieżowym, jako dodatek do munduru lotniczego.
Nóż noszono w specjalnej kieszeni kombinezonu. Wielu pilotów owijało ostrze sznurkiem, tak aby w razie potrzeby (na wypadek gdyby pilot zawisł na spadochronie na drzewie ze złamaną ręką) można było je otworzyć jedną ręką.
Otwieranie jedną ręką – linę przywiązywano do uchwytu na końcu rękojeści i owijano nią nóż; po gwałtownym rzucie i zatrzymaniu ostrze wypadało, a otwarty nóż pozostawał zawieszony na linie.
Nóż składany, składa się z dwóch części: ostrza głównego z blokadą oraz dwurzędowej piły z płaskim śrubokrętem na końcu.
Nie bez powodu piła ta ma dokładnie dwa rzędy zębów; przeznaczona była bowiem nie tylko do przecinania lin spadochronowych, ale także, w razie potrzeby, do piłowania duraluminiowego poszycia samolotu.
Ponoć został on specjalnie opracowany w tym celu i przetestowany właśnie na poszyciu.
Czy radzieccy inżynierowie ukradli nóż Niemcom? Podobny nóż znajduje się w niemieckim katalogu przedwojennych noży myśliwskich z 1940 roku.
W rosyjskim jest taka sama piła, to samo ostrze, ale nie ma korkociągu (po raz pierwszy Rosjanie usunęli korkociąg z noża, zamiast go dodać;).
Kolejną różnicą jest to, że w przypadku noży radzieckich powłoki były wykonane z bakelitu, a nie rogu. Bakelit jest bardziej niezawodny i co najważniejsze, tańszy.
Okazuje się, że nikt nigdy nie opracował tego modelu na potrzeby lotnictwa, ale wzięto istniejącą wersję, zmodyfikowano ją (usunięto korkociąg i zmieniono materiał rękojeści), a następnie wprowadzono do produkcji wojskowej.
MACZETA (niestety również nie posiadam takiej, cenią się…)
Maczeta przeznaczona jest do torowania ścieżek w zaroślach, a także do przygotowywania materiałów budowlanych, stawiania chat, przygotowywania drewna na opał, kopania kanałów i dołów.
Maczeta jest ogólnie rzecz biorąc uniwersalnym narzędziem przetrwania, a wszyscy piloci rosyjskich sił powietrznych są szkoleni w posługiwaniu się tym nożem na specjalnych poligonach. A jego funkcjonalność użytkowania nie ogranicza się tylko i wyłącznie do celu wskazanego w instrukcji powyżej. Maczeta może być używana do cięcia śniegu w trudnych warunkach w Arktyce, może służyć jako broń, a ponieważ powierzchnia ostrza noża jest błyszcząca, może służyć jako lustro sygnałowe do zwrócenia uwagi samolotów ratowniczych lub w skrajnych przypadkach do rozpoczęcia akcji ratunkowej. Może też ponoć służyć do wzniecenia pożaru, jeżeli promień słońca zostanie prawidłowo skierowany, w przygotowane miejsce na rozpalenie ognia.
Maczeta w etui umieszczona jest w NAZ na zbiorniku na wodę i przymocowana do szlufki plecaka za pomocą linki zabezpieczającej. Jest częścią przenośnego zasobnika ratunkowego (dalej „NAZ”) Sił Powietrznych Rosji (Siły Powietrzne ZSRR). Znajdziemy ją w NAZ-8 i NAZ-7M, NAZ-7MB, NAZ-8B, a także w NAZ załóg kosmicznych. Wcześniej nóż w pochwie służył również jako kolba pistoletu TP-82 używanego przez kosmonautów. (Kosmonauci mają nóż „maczetę” połączony z bronią palną z trzema lufami, dwiema gładkimi kalibru 32 z nabojami do strzelby i jedną gwintowaną, zdaje się – 5,6×39. Rolę kolby spełnia twarda osłona ostrza. Jeśli więc trzymasz broń za lufę, możesz nią ciąć; jeśli trzymasz ją za ostrze, możesz nią strzelać)
Maczeta ma jednosieczne ostrze w kształcie trójkąta prostokątnego z dwoma krawędziami roboczymi: wzdłuż ostrza oraz na końcu ostrza, służącymi jako szpatułka. Używając noża jako łopaty, można nim bardzo dobrze ciąć małe korzenie drzew, dzięki zaostrzonemu końcowi.
Ostrze wykonane jest ze stali węglowej z chromowaną powierzchnią. Na jego grubości wytłoczony jest unikalny numer.
Rękojeść maczety jest odlewana i wykonana z twardej gumy. Aby zapewnić większą pewność chwytu, na jej powierzchni znajdują się wypustki. W głowicy znajduje się otwór na linkę. Z biegiem czasu rękojeść noża ulegała zmianom; najwcześniejsza wersja, w całości odlewana była z gumy; dostępne były również wersje z odłączaną i nieodłączaną plastikową rękojeścią.
Do noszenia maczety służy pochwa na pas, wykonana ze specjalnego, wytrzymałego materiału lotniczego z impregnacją, a także smycz.
Późniejsze modele pochwy posiadały także metalową wkładkę umożliwiającą wygodne przymocowanie noża. W starszych modelach wkładka ta nie występowała. A pokrywa zamykana jest na rzep.
Takie noże zaczęto produkować już w pierwszej połowie lat 70-tych.
Dane techniczne:
Waga noża, g: 345;
Waga pochwy, g: 30;
Długość noża, mm: 360;
Długość ostrza, mm: 240;
Grubość ostrza, mm: 4;
Szerokość ostrza, mm: od 14 u podstawy do 85 na końcu.
Przenośne zestawy/zasobniki awaryjne dla lotnictwa NAZ (носимый аварийный запас – НАЗ)
W razie uszkodzenia lub awarii wszystkie nowoczesne myśliwskie samoloty wojskowe są wyposażone w fotele katapultowe, które pomagają pilotom opuścić zestrzelony lub uszkodzony samolot. Zdarza się, że pilot katapultuje się nad terytorium wroga, gdzie musi przetrwać jakiś czas, zanim zostanie odnaleziony przez specjalną grupę poszukiwawczą.
Właśnie na takie przypadki fotel wyrzucany każdego samolotu wojskowego wyposażony jest w tzw. przenośny zestaw awaryjny / zasobnik ratunkowy (носимый аварийный запас – НАЗ), którego zawartość ma za zadanie podtrzymanie ich życia na lądzie i wodzie – czasem w ekstremalnych warunkach, a także służy do wysyłania sygnałów informujących o miejscu pobytu i prowadzenia dwukierunkowej łączności radiotelefonicznej z załogą ratowniczą. Tego typu NAZ-y są używane wyłącznie przez pilotów wojskowych.
Co zawiera NAZ? Po pierwsze, pilot musi jeść, po drugie, musi mieć wszelkiego rodzaju środki sygnalizacyjne, po trzecie, musi być gotowy do obrony przed żołnierzami wroga, po czwarte, musi być przygotowany do długiego pobytu na terytorium wroga, daleko od ojczyzny i możliwe że cywilizacji.
Wszystkie NAZ-7, NAZ-7M, NAZ-8 zawierają:
– Sprzęt sygnalizacyjny i łączności.
– Awaryjne zaopatrzenie w żywność i wodę.
– Apteczka pierwszej pomocy.
– Sprzęt kempingowy.
Jednak pomiędzy zawartością różnych modeli, a nawet jednego przeznaczonego dla różnych stref geograficznych występowały czasem znaczące różnice (o tym będzie niżej).
Lokalizacja i mocowanie zasobnika NAZ
W samolocie zwykle znajduje się on w fotelu katapultowym (wiele typów wschodnich samolotów ma obecnie fotele K-36 i ich modyfikacje, a zestaw przetrwania jest umieszczony w misce fotela, więc pilot niejako siedzi na nim).
NAZ – 7. Fotele wyrzucane KM-1 i KM-1M. Samoloty: MiG-21, MiG-23, MiG-25, MiG-27.
NAZ – 8. Fotel wyrzucany K-36, wczesne modyfikacje. Samoloty: MiG-29, Su-27, Su-24, Su-25, MiG-31 (wczesny).
NAZ-7M. Fotel wyrzucany K-36. Ten sam samolot, ale z późniejszymi modyfikacjami.
Sam zestaw jest umieszczony w torbie zamontowanej w fotelu. NAZ zamocowany jest do linki, która umożliwia jego ręczne odłączenie od uprzęży spadochronu (linka połączona jest z uprzężą w miejscu, do którego oprócz NAZ przymocowane są końce napinacza pasa).
Piloci śmigłowców noszą swój NAZ w kamizelce ratunkowej. Specjalny NAZ jest dostępny również dla pilotów lotnictwa pierwszej linii (patrz NAZ-IR). NAZ można również złożyć i umieścić w plecaku spadochronowym.
Zasada działania zasobnika NAZ, umieszczonego w fotelu
Po katapultowaniu z zasobnikiem NAZ-7 sam NAZ znajduje się na taśmie przymocowanej do uprzęży spadochronu pilota. Po odłączeniu pilota od fotela katapultowego i otwarciu spadochronu następuje automatyczne odpalenie przecinaków pirotechnicznych, a zasobnik NAZ oddziela się od pilota, i zawisa na linie (sam pilot nadal siedzi na pokrowcu spadochronu). W przypadku starszych typów foteli katapultowych pilot mógł wypuścić NAZ ręcznie na wysokości 500-300 m, pociągając za linkę znajdującą się przy prawym biodrze… Albo mógł go w ogóle nie uwalniać, w zależności od potrzeb i oceny sytuacji: lądowanie lub wodowanie (na przykład podczas lądowania w lesie lub katapultowania się na małej wysokości). W tym przypadku, gdy zachodziła potrzeba odłączenia NAZ, pilot sięgał do specjalnej linki na nodze, pociągnął za nią i uruchamiał przecinaki pirotechniczne. NAZ odczepiał się i zawisał na lince łączącej go z uprzężą spadochronu.
Sam NAZ składa się z trzech zasadniczych części, które są przymocowane do liny w pewnych odstępach. Podczas gdy pilot opada na spadochronie, włącza się radiolatarnia (już gdy fotel katapultowy opuszcza samolot: ponieważ na dużej wysokości zasięg wykrywania radiolatarni wzrasta), a następnie z nabojów ze sprężonym gazem nadmuchiwana jest łódź (tratwa) i nadmuchiwana jest boja radiolatarni „Komar-2M”. W efekcie najpierw pod pilotem na linie wisi sam NAZ, niżej tratwa lub łódź a najniżej radiolatarnia.
Lądując w lesie, należy przyciągnąć NAZ do siebie, aby nie zwisał poniżej i nie zaczepiał o gałęzie.
Pierwsze NAZ-y
Pierwsze NAZ-y pojawiły się w ZSRR już na początku lat 40. XX wieku, kiedy to każdy pilot otrzymywał niewielką rację żywnościową na lot w przypadku awaryjnego lądowania lub wypadku. Oczywiście, współczesne zestawy nie ograniczają się wyłącznie do jedzenia.
W części 10 książki „Żywienie w warunkach wypraw autonomicznych i w sytuacjach nadzwyczajnych” (autor – Luchinsky G.N. M.: Aerogeologia, 2005) napisano, że w 1936 r. wprowadzono awaryjne zaopatrzenie w żywność dla załóg samolotów w razie wypadków i przymusowych lądowań w obszarach oddalonych od terenów zamieszkanych, a także podczas międzylądowań w trakcie lotów. Jednocześnie przewidziano, że w zależności od warunków na trasie lotu samolotu zostanie wydana jedna z dwóch opcji zaopatrzenia w żywność. Użycie zapasów żywności było dozwolone we wszystkich przypadkach wypadków lub przymusowych lądowań w rejonach oddalonych od obszarów zamieszkanych przez ludzi, nie wcześniej niż 4 godziny od momentu lądowania.
Przelatując nad terytorium Syberii, Dalekiego Wschodu i innych stosunkowo słabo zaludnionych regionów, a także nad powierzchnią mórz i oceanów