Głównym elementem żyrokompasu półkompasowego jest żyroskop o trzech stopniach swobody.
Żyrokompas półkompasowy GPK-48 jest najprostszym żyroskopowym urządzeniem kursu i jest przeznaczony do utrzymywania kursu samolotu w krótkim czasie (10-15 min) i wykonywania zakrętów pod zadanym kątem.
Jedną z modyfikacji tego urządzenia jest wskaźnik kursu GPK-59 (na drugim filmiku poniżej).
Głównym elementem żyrokompasu jest żyroskop o trzech stopniach swobody. Zespół kardana składa się z silnika żyroskopowego umieszczonego w ramie zewnętrznej.
Silnik żyroskopowy to silnik asynchroniczny prądu przemiennego trójfazowego typu GM-4, zasilany napięciem 36V, częstotliwości 400Hz. Trzy końce uzwojenia stojana żyroskopu wyprowadzone są przez oś pustą. Do obudowy silnika żyroskopowego przymocowane są dwa stalowe wałki osi, na których zamontowane są pierścienie wewnętrzne łożysk. Zewnętrzne pierścienie łożysk są połączone z zewnętrzną ramą. Jeden z zewnętrznych pierścieni ma możliwość przesuwania się w kierunku osiowym wraz ze zmianami temperatury w częściach urządzenia.
Zewnętrzna rama zespołu gimbala obraca się w łożyskach. Zewnętrzny pierścień górnego łożyska jest zamontowany w stalowej tulei, mającej możliwość przesuwania się w kierunku osiowym wewnątrz brązowej tulei z kołnierzem zamocowanej w górnej pokrywie obudowy przyrządu. W przypadku wystąpienia luzu osiowego zewnętrznej ramy nad stalową tuleją umieszczona jest komora sprężyny z brązu, której szczelność regulowana jest uszczelką.
Do górnej części zewnętrznej ramy węzła żyroskopu przymocowana jest tarcza z podziałką 1 ° i oznaczeniami cyfrowymi co 10 ° oraz wirnik silnika korekcji poziomej. Odczyt kursu samolotu określany jest dzięki linii oznaczonej na obudowie nad ruchomą tarczą.
Stojan silnika korekcyjnego jest zamocowany za pomocą górnej pokrywy obudowy urządzenia. Obudowa to klatka tłoczona ze stali, z wypełnieniami stopem aluminium.
Wewnętrzna rama (obudowa) ma swobodę obrotu w zakresie ± 75 ° od – ?? względem zewnętrznej ramy. Zewnętrzna rama z kolei może się obracać względem swojej osi pod nieograniczonym kątem.
Półkompas żyroskopowy ma poziomą korektę międzyramkową, utrzymującą główną oś żyroskopu pod kątem 90° do osi zewnętrznej ramy.
Silnik korekcyjny zaczyna działać tylko wtedy, gdy występuje naruszenie prostopadłości głównej osi żyroskopu o 4° względem osi zewnętrznej ramki.
Silnik korekcyjny, to dwufazowy asynchroniczny silnik wielobiegunowy pracujący w trybie zatrzymania.
W półkompasie żyroskopowym GPK-48 nie ma korekty azymutu.
Zasilanie silnika jednostki żyroskopowej i silnika korekcyjnego realizowane jest poprzez szczotkowe (kolektorowe) przewody prądowe.
Był stosowany na radzieckich samolotach np. An-2, Jak-12, IŁ-14, TU.
Główne parametry techniczne HPK-48
- Zasilanie urządzenia — prąd trójfazowy o napięciu 36 ± 4 V, częstotliwość 400 Hz ±10%;
- Pobór mocy 12 W;
− moment bezwładności wirnika wynosi 1,8 Gcms2 - Prędkość obrotowa 21000 obr/min;
- Moment kinetyczny 4000 Gsm;
- Zakres temperatury pracy od +50° do -60°C;
- Szybkość utrzymania w azymucie — 3° + 5° w 15 minut
Na kanale Graty z PRL autor opowiedział o budowie i zasadzie działania żyroskopu.
